|
Yaz�n�n geli�i �zerine pek �ok
ara�t�rma yap�lm��t�r. Bu konuda yay�nlanm�� bir�ok kitap
bulabilirsiniz. Genelde ��k�� noktas� olarak Mezopotamya ile
kadim M�s�r medeniyetlerinden s�z edilir. Bir de ba��ms�z
olarak kendine �zg� bir yap�da geli�mi� olan �in yaz�s�ndan
s�z edilir. Oysa ki, bu yaz� dizisinde farkl� bir geli�imden
s�z ettim ve g�r��lerimi resimlerle kan�tlad�m.
Asya'da, uzun zaman
�nce, geli�mi� bir k�lt�r d�zeyine ula�m�� olan insanlar G�k
Tengri�ye inan�yor, �l�lerini kurganlara g�m�yor, inan�lar�n�
resimler arac�l���yla kayalara kaz�yorlard�. B�ylece, yaz�n�n
en eski �ekli olan resimsel
(piktografik) yaz� t�r� ortaya ��kt�. Bu t�r yaz�ya
sentetik veya
semiotik
yaz� t�r� denilmektedir. Zira kavramlar bir b�t�n halinde, ses
kar��l��� olmadan, ta�lara veya ma�ara i�lerindeki kayalara
kaz�nmak (veya resim olarak boyanmak) suretiyle aktar�lm��t�r.
Alttaki �ekilde �in�in Hubei b�lgesinde bulunmu� g�ne� tanr�
ile b�t�nle�en y�netici ki�iyi g�r�yoruz. Bu ki�inin bir OK
sava���s� oldu�undan daha �nce s�z ettim.
Asya k�kenli G�ne� K�lt� �nce
Resim Yaz�s�n�
geli�tirmi�, zamanla resimler simgele�erek
Damga Yaz�s�na
d�n��m��t�r. Damga yaz�s�ndaki �ekillere (Tam-Kavramlar
ilettiklerinden) Tamga
denmi�, daha sonralar� T => D d�n���m�yle Damga denmi�tir.
Yukar�da g�r�len yaz�n�n geli�im
tablosunda Orta Asya k�kenli resim yaz�s�n� s�rd�ren k�lt�rler
aras�nda kadim M�s�r k�lt�r� ile kadim Girit k�lt�r�
say�labilir. M�s�rdaki Hiyeroglif resim yaz�s�
Piktografik olarak
tan�mlanm��t�r. Keza Anadolu Hitit k�lt�r�nde ve Girit
adas�ndaki Minoan k�lt�r�nde resim yaz�s� bir s�re devam
etmi�tir.
(Bkz.
44 say�l� Phaistos Diski adl� yaz�m)
Asya k�kenli resim yaz�s� zaman i�inde basitle�ip,
kavramla�arak Damga yaz�s�na d�n��m��t�r. Asya�dan g�� edip
Girit adas�na yerle�mi� olan �n-T�rk k�lt�r� bir yandan damga
yaz�s�n� s�rd�r�rken, �e�itli seramik par�alar �zerinde
bulunmu� olan Lineer-A olarak bilinen yaz� �rneklerini
geli�tirmi�tir. Alttaki resimde baz� �rnekleri g�rmekteyiz.
Resmin sol alt k��esinde g�r�len
Lineer-A
yaz�s�nda �n-T�rk damgalar�ndan baz�lar�n�, �rne�in
Tengri damgas�n�, ve
Orhon kitabelerindeki damga yaz�s�na b�y�k benzerlik g�steren
i�aretleri se�ebiliriz.
Damga yaz�s� kolayca
anla��labilir �ekillerden karma��k hale d�n��erek g�ncel
d���ncelere arac� olmaya ba�lam��, b�ylece s�zc�k yaz�s�
ortaya ��km��t�r. �in�deki Logografik yaz� t�r�nde her �ekil
bir s�zc�k kar��l���n� alm��t�r. Keza, Mezopotamya S�mer
k�lt�r�ndeki damgalar, zaman i�inde s�zc�kler ifade eden �ivi
yaz�s�na d�n��m��t�r. �ivi yaz�s� ile damgalar bir s�re
paralel olarak kullan�mlar�n� s�rd�rm��ler, ancak �ivi yaz�s�
gittik�e karma��k hale d�n��t���nden yerini, daha basit olan,
damga yaz�s�na b�rakm��t�r.
B�ylece do�u Akdeniz b�lgesinde �n-T�rk k�kenli damgalardan
Hece yaz�s� ortaya
��km��t�r. Asya�da ise, geli�imini s�rd�ren topluluklar
�n-T�rk k�kenli damgalardan Orhon kitabelerindeki Hece
Yaz�s�n� geli�tirmi�lerdir.
(Bkz.
31 say�l� Atat�rk��n G�ne� Dil Kuram� ba�l�kl� yaz�m)
Hece yaz�s� sadece sessiz harflerden olu�makta idi. Bu
�zelli�i okunu�ta baz� hatalara ve yanl�� anla��lmalara yol
a��yordu. Yine, do�u Akdeniz b�lgesinde ya�am�� olan Finike
k�lt�r� bu zorlu�u ortadan kald�rmak amac�yla sesli harfleri
de geli�tirmi�, Alfabe ad� ile bilinen harf yaz� t�r�n�
kullanmaya ba�lam��t�r. Onlardan al�nt� olan Yunan ve Roma
abeceleri hem Anadolu k�lt�rlerinden, hem de Karadeniz�in
kuzeyinden gelen Asya k�kenli �n-T�rk k�lt�rlerinden
etkilenmi�lerdir.
(Bkz. 35
say�l� A harfinin �zledi�i Yollar ba�l�kl� yaz�m)
|