|
Kadim k�lt�rlerin
hemen hepsinde Hayat A�ac� simgesini bulmaktay�z. Bu
a�a�, bizim bildi�imiz ve �a�a� olarak
tan�mlad���m�z bitkiden �ok farkl� kutsal anlamlarla y�kl�d�r.
Altta solda g�r�len Amerikan Navajo halk�na ait bir
�izimde kutsal a�a� merkezde bir kare i�inde ve kareyi
�evreleyen k���k boyda �izilmi� olan insanlar bulunuyor.
�nsanlardan b�y�k boyda olan ve parmaklar� dal �eklinde olan
d�rt varl�k do�a tanr��alar�d�r. �rg�l� sa�lar�ndan ve etek
giymelerinden onlar�n birer koruyucu tanr��a olduklar�
anla��l�yor. Benzer bir yorumla, bunlar�n �aman kad�nlar
olduklar�n� ve t�m insanl��a tedavi i�in bitkiler sunduklar�n�
s�yleyebiliriz.
Sa�daki resimde ise bir
Asya (T�rk) hal�s� g�r�l�yor. Yine merkez yeri kaplayan geni�
ve y�ksek bir a�a� ve etraf�nda u�u�an ku�lar g�r�l�yor. Bu
ifade �eklinde ku�lar insanlar� ve yerden g��e do�ru y�kselen
a�a� da t�m canl�lara hayat veren kutsal enerjiyi simgeliyor.
 
Anadolu�ya geldi�imizde kutsal hayat
a�ac�n�n �nemli bir simge olarak devam etti�ini g�r�yoruz.
Alttaki resimde solda (1) g�r�len Hitit kabartmas�nda iki
bo�a-insan�n aras�nda hayat a�ac� g�r�l�yor. Ba�lar� �zerinde
de kanatl� Tengri simgesi bulunuyor. Kabartman�n �izimi ayr�ca
belirtilmi�tir.
(Kaynak:
Hitit G�ne�i, Sedat Alp,
T�bitak yay�n�, 2002, sayfa 27)
Ortada
(2) g�r�len hayat a�ac� bir Sel�uk kabartmas� olup,
Erzurum�daki �ifte minareli medresenin duvar�n�
s�sl�yor.
(Kaynak:
Anadolu�nun Sel�uklu �ehresi, Semra �gel, Akbank yay�n�, 1994,
sayfa 113)
Sa�da ise (3), do�u Anadolu�da
ileri bir k�lt�r geli�tirmi� olan Urartu inanc�nda hayat
a�ac�ndan meyve toplayan iki ki�i g�r�l�yor.
(Kaynak:
Anadolu Arkeolojisi, Veli Sevin, Der yay�n�, 2003 sayfa 221)
Her �� resimde hayat a�ac�n�n iki
yana uzanan dallar� ile b�t�nle�en �ifte varl�klar dikkat
�ekicidir. Bu konuya daha �nce de�indim.
(Bkz.
37 say�l� �aman Kad�nlar ba�l�kl� yaz�m)
Fuzuli Bayat��n Ana
Hatlar�yla T�rk �amanl��� ba�l�kl� kitab�n�n 92.
sayfas�nda hayat a�ac�n�n ayn� zamanda bir �aman a�ac�
oldu�undan s�z eder:
"Cennette yerle�en iyi ve k�t�y� idrak etme a�ac�n�n meyvesini
yemekle insan, yasa�� bozmu� ve �l�ms�zl�kten �l�me terk
edilmi�tir. �aman a�ac� ilk m�kemelli�i simgeleyen cennet
a�ac�d�r ki, inisyasyonda ba�lang�� bilgiye sahiplenmek anlam�
i�erir."
Hayat a�ac�n�n Osmanl�lardaki anlam�n� anlatan Nevill Drury
(Kaynak:
Shamanism, Element yay�n�, 1996, sayfa 39)
��yle der:
"Osmanl� T�rkleri bir-milyon yaprakl� hayat a�ac�ndan s�z
ederler. Her bir yaprakta bir insan�n kaderi kay�tl�d�r. Bir
insan �ld���nde bu a�a�tan bir yaprak d��er."
|