|
B�y�k �air ve Anadolu
bilgesi Yunus Emre ge�ici zevkler yerine kal�c� sevginin
�nemini bak�n nas�l vurguluyor:
Benim bunda karar�m yok
Ben
burdan gitmeye geldim
Bezirgan�m, meta�m �ok
Alana satmaya geldim.
Ben gelmedim dava i�in,
Benim i�im sevi i�in
G�n�ller dost evi i�in
G�n�ller yapmaya geldim.
Dost esri�i bir deliyim
A��klar bilir ben neyim
Dev�iririm ikili�i
Birli�e yetmeye geldim.
Siz Yunus�tan sorun haber
Dost kanda ise anda var
Haberi sen gel benden al
Ben O�nu g�rmeye geldim.
Yunus,
"Dev�iririm ikili�i, Birli�e
yetmeye geldim"
derken ikilikten, yani d�aliteden uzakla��p �birlik, vahdet�
aray��� i�inde oldu�unu ifade etmektedir. Ayr�ca, bu aray���
tek ba��na de�il insanlar i�inde, insanlarla birlikte yapmak
istedi�ini bildiriyor. Ayn� �ekilde Mevlana insanlar�n birlik
i�inde olmalar� gerekti�ini ��yle ifade ediyor:
Beri gel, daha beri, daha
beri.
Bu yol vuruculuk nereye dek
b�yle?
Bu h�r-g�r, bu sava� nereye
dek?
Sen bensin i�te, ben senim
i�te.
Ne diye bu direnme b�yle,
ne diye?
Ne diye ayd�nl�ktan ka�ar
ayd�nl�k, ne diye?
Topumuz bir tek olgun
ki�iyiz, bir tek.
Ne diye b�yle �a�� olmu�uz,
ne diye?
Yunus, insanlar aras� birlik beraberli�in kar��l�kl� sevgi ile
ger�ekle�ece�ine inan�yor ve y�celme yoluna gene bu d�nyada
girilmesi gerekti�ini savunuyor.
Hak cihana doludur
Kimseler Hak�k� bilmez
Onu sen senden iste
Ol senden ayr� olmaz.
D�nyaya inan�rs�n
R�zka benimdir dersin
Ni��n yalan s�ylersin
Hi� sen dedi�in olmaz.
Gelin tan�� olal�m
��i kolay k�lal�m
Sevelim sevilelim
D�nya kimseye kalmaz.
Yunus s�z�n� anlarsan
Manas�n� dinlersen
Sana iyi dirlik gerek
Bura kimseye kalmaz.
Anadolu �airleri sadece mistik ve manevi �lemi terenn�m
etmekle kalmam��, do�rudan bu d�nyan�n ger�ekli�ine duygular�
ile kat�larak ya�am� hissettikleri �ekilde aktarm��lard�r.
1785-1868 y�llar� aras�nda Toros da�lar�nda, Kozan civar�nda
ya�am�� olan Dadalo�lu bir T�rkmen halk ozan�d�r. Bak�n ne
diyor:
�u yalan d�nyaya geldim
geleli,
Severim k�r at�, bir de
g�zeli.
De�ip onbe�ine kendim
bileli,
Severim k�r at�, bir de
g�zeli.
At�n beli k�sa boynu uzunu,
Kuru suratl�n�, elma
g�zl�n�,
K�z�n iplik iplik s�t
beyaz�n�,
Severim k�r at�, bir de
g�zeli.
At�n k���k sa�r�, kalkan
d��l�s�,
Kalem kulakl�s�, �eki�
ba�l�s�,
G�zelin dal boylu, samur
ka�l�s�,
Severim k�r at�, bir de
g�zeli.
Dadalo�lu�yum hile yoktur
i�imde,
Yi�it olan yi�it g�r�r
d���nde,
At d�rd�nde, g�zel onbe�
ya��nda,
Severim k�r at�, bir de
g�zeli.
Abdal Kimdir?
Anadolu bilgeli�inde Alperen denilen hem sava��� asker hem de
�air olan ki�ilerin pay� b�y�kt�r. Bunlar�n �o�u Bekta�i olup,
Hac� Bekta� Veli taraf�ndan ��retilmi� olan d�r�stl�k,
g�z�peklik ve adalet ilkelerine s�k� s�k�ya ba�l� idiler.
Ahl�k ve edep onlar i�in son derece �nemli idi. Bu bak�mdan
d�sturlar�: �Eline
diline ve beline hakim olmay� bileceksin�
idi. 1600�l� y�llarda ya�am�� olan
Kulo�lu
Mustafa
bak�n kendi ilkelerini nas�l dile getiriyor:
Kimseye kemli�i yoktur
kasd�m�n
U�runa ser vermez miyim
dostumun
H�limizce abdal�y�m
postumun
�Ah-ile- aman�dan d�nmeyi
bilmem.
Kulo�lu der, �bir eksikli
geday�m�.
Hasret b�lb�l�y�m, g�lden
c�d�y�m.
Y�z�m yerde, elim g��s�mde
daim,
Dosta ben kem sat� satmay�
bilmem.
Burada s�z� ge�en �abdal�
s�z� �G�nl�n� Tanr�ya vermi�, d�nya mal-m�lkleri ile ilgisi
olmayan insan� demektir. Post ise mevki, makam anlamlar�
ta��r. Zira Bekta�i ve Mevlevi gelene�inde post�a oturan �eyh
veya m�r�it ki�iye �postni�in�
denir. Bu y�netici bilge ki�iler bir koyun postu �zerine
otururlard�. B�ylece di�er dervi�lerden ayr�lsalar da yine de
yerde onlarla ayn� d�zeyde bulunduklar�n� belirtirlerdi.
Onlardan y�ksekte duran bir taht veya �zel bir minber imal
etmemi�lerdir. �Geda�
fakir olan a��k ki�iye denir. �Kem sat�� ise k�t� mal anlam�na
gelir. Yani, dosta kaz�k atmam, onu aldatmam, ona k�t� s�z
s�ylemem anlamlar�n� i�ermektedir. Ayr�ca �dost� s�z� ile
Tanr� anla��l�rsa
Dosta ben kem sat� satmay� bilmem
s�z� ile �Tanr� her an akl�mda oldu�undan, O�nu aldatmak, yani
bir yandan inan�l� g�r�n�p di�er yandan ��kar ve ego tatmini
i�inde olmak, akl�mdan bile ge�mez� demek istemektedir.
Bu �iirde Kulo�lu Mustafa, kimseye ���t vermiyor, kimseden
daha �st�n veya daha bilgili oldu�unu iddia etmiyor. Tamamen
kendi �z�nden konu�uyor ve kendi felsefi bak���n� aktar�yor.
Ayr�ca �iiri iki anlam i�eriyor. Biri y�z� maddi d�nyadan,
di�er y�z� manevi d�nyadan s�z ediyor. ��te, poetik felsefe bu
t�r derin anlamlar i�erdi�inden, a��l�m ve a��klama
gerektirmektedir. |