Metafor / Kuantum Evren

                           Fark�ndal�k �zerine 5

WWW.ASTROSET.COM

FARKINDALIKTA ZEN BUD�ZM VE SUF�ZM ETK�LER�

Do�. Dr. Haluk Berkmen

  Ya�am� tan�mlamak gerekirse �Evrenin bize en b�y�k arma�an� ve en b�y�k mucizesi olan ya�am�n do�ru alg�lanarak ya�and���n�n veya i�g�d�lerle otomatik davran�larak ona ger�ek de�erinin verilmedi�inin tek �l��s� fark�ndal�kt�r� denilebilir.
  Fark�ndal���n ilkel d�zeydeki mant���
�ya-veya� mant���, ileri d�zeydeki mant��� ise �hem-hem� mant���d�r. Hem-hem mant���n� mistik okullar�n ��retilerinde bulmak m�mk�nd�r. �in mistik okullar�nda hoca ��rencisine �kung-an� denilen sorular sorar. Japon Zen Budizminde bu sorulara �Koan� ad� verilir. Koan�lar bir �e�it bilmece gibidirler. Fakat bu bilmeceleri ya-veya mant��� ile ��zmek m�mk�n de�ildir.

  �rnek olarak, �Tek elin sesi nedir?� sorusu bir koand�r. Ses ��karmak i�in iki elin birbirine �arpmas� gerekir. Yani ikilik varl�k olu�turur. Bu varl�k ses de olabilir ba�ka bir �ey de. Tek elin sesi olabilir mi?   �eklindeki bir soru �Teklikten varl�k olu�abilir mi?�  veya �Teklikten �okluk olu�abilir mi?� sorusuna e�de�erdir. Etraf�m�zda �okluk g�r�yoruz. Ancak hepsinin �z� ayn�d�r. Teklikten hem �okluk olu�ur hem de �oklukta teklik vard�r. Bu durum sanki iki kar��t kavram�n sentezi, birle�imidir. ��te bu birle�imi sa�layan da hem-hem mant���d�r. Zen hocas�n�n da istedi�i ��rencisinin bu hem-hem mant���n� kavrayabilmesidir.

  Hoca ��rencisine bu koan� sordu�unda ikilikten kurtulup hem-hem mant��� yard�m�yla birli�e ve b�t�nselli�e ula�mas�n� arzular. Bu mant���n yard�m�yla daha geni� ve kapsay�c� fark�ndal�k geli�ir. ��te t�m mistik okullar�n amac� da bu t�rden fark�ndal���n artmas�n� sa�lamakt�r.
  Bir di�er Koanda hoca ��rencisine �u soruyu sormu�tur:
�K�pekte Buda �zelli�i var m�d�r?� ��renci vard�r dese hoca onu kovar. Yoktur dese gene kovar. ��renci ya-veya mant��� i�inde bocalarken sonunda �Hem vard�r hem de yoktur� yan�t�n� buldu�unda Koan� ��zm�� demektir.

   Muhiddin �bn-i Arabinin Vahdet-i V�cut felsefesinde bu yakla��ma �nce �Tenzih� (ret etme) sonra da �Te�bih� (benzetme) yap�larak ula��l�r. �nce Allah�� tan�mlayacak her kavram red edilir. Ret etmekle yarat�c�n�n ikilemci kavramlarla tan�mlanamayaca�� ve dar kal�plar i�ine s��mayaca�� ifade edilir. B�ylece tenzih metoduyla yoklu�a ula��l�r. Fakat o yoklukta kal�nmaz ve te�bih yap�larak Allah��n 99 s�fata sahip oldu�u ifade edilir. Fakat bu s�fatlar�n sadece birer te�bih, benzetme, olduklar�n�n �uuruna varmak gerekir. Demek ki �oklu�u anlamak i�in yokluktan ge�mek �artt�r. �nce s�f�ra (yoklu�a) ula�mak ve o noktadan sonsuzu bulmak gereklidir. ��te bu y�zdendir ki t�m mistik okullar�nda uzun s�reli oru� tutmak ve inzivaya �ekilip �ile �ekmek �nemli bir yer tutmaktad�r.Yoklu�a ula�may� nefsin her t�rl� oyunundan kurtulup, nefsini yenmek yani ��lmeden �nce �lmek� hali olarak da tan�mlayabiliriz.

  Nefis Kontrol�
  G�n�m�zde yokluk b�y�k bir korku kayna��d�r ve yoklu�a d��memek i�in her t�rl� tedbir al�n�r. Oysa ki sonsuza yokluk sayesinde ula��l�r. Yoklu�u sadece materyel, nesnel anlamda i�aret etmek pek do�ru bir yakla��m olmaz. Yani, para mal-m�lk yoklu�undan s�z edilmiyor sufi felsefesinde. Benlik yoklu�undan, ego yoklu�undan s�z ediliyor ki t�m tasavvuf felsefelerinin �z�nde sakl� olan temel bilgi de budur; Egoyu yenmek, daha do�rusu fark�ndal�kla kontrol alt�na almak i�in binlerce y�ld�r, yine binlerce ve milyonlarca insan bu metotlar� uygulayarak kendilerine yeni yollar a�m��lard�r.
  Nefsini kontrol alt�na al�p egosundan kurtulmu� insan ger�ek anlamda fark�nda olan insand�r. Fakat yokluk i�inde kalmamak gerekir. Eskiden Melamilik okuluna ba�l� olanlar sadece yoklukta ya�arlard�. Bunu hem maddi hem de manevi boyutlara yaym��lard�. Oysa ki yoklu�un fark�nda olup �oklu�u da ya�amak m�mk�nd�r. Bunun yolu da hem-hem mant���n� anlay�p sahiplenmekle olur.
  Hem-hem mant���na g�re varl�k hem vard�r hem de yoktur. Varl�k vard�r, ��nk� ya�anabilir ve hissedilebilir. Fakat varl�k yoktur ��nk� varl��� s�zle anlatmak m�mk�n de�ildir. Yani varl�k kavramlara s��maz.

  13. y�zy�lda �in�de ya�am�� olan Zen Budhizm hocas� WuMen ne diyor: �T�m Zen okulunun anahtar� bu k���k �De�il� s�z�nde gizlidir. De�il, s�z�n� bo�luk veya hi�lik olarak alg�lamay�n. Bu s�z� varl���n kar��t� olan �yokluk� olarak da anlamay�n. Bu s�z� k�zg�n bir demir topu yutar gibi yutman�z gerekir. Bug�ne kadar bildi�iniz t�m bilgileri y�rt�p atman�z gerekir. Kendinizi yava��a olgunla�maya terk edin ve g�receksiniz ki i�inizle d���n�z bir olacakt�r.  R�yan�zdan uyanacaks�n�z ama onu hi� kimseye anlatamayacaks�n�z.�
 
WuMen �Kendinizi yava��a olgunla�maya terk edin� diyor. Bu terk etme durumuna �teslimiyet� diyebiliriz. G�n�m�z�n d���nce tarz�nda �teslimiyet� yanl�� bir anlam kazanm��t�r. �nsan�n sanki esir olmas�, kendi iradesinden vazge�ip ba�kas�n�n iradesini kabullenmesi gibi anla��l�yor. Oysa ki teslimiyet demek istek ve ihtiraslar�n�, tak�nt�lar�n� kontrol etmek, hayatta daha kabullenici olmak anlam�n� ta��r. �nsana de�il, RUHSALLI�IN TEMEL ��LEY�� PRENS�PLER�NE teslim olun yani Rab�binizi bilin anlam�n� ta��r ger�ek teslimiyet kavram�. ��nk� kendini Bilen Rab�bini bilir.
  Teslimiyet, kendi egomuzu frenleyerek s�zle anlat�lamayan var olmay� yani g�r�nenin ard�ndaki g�r�nmeyeni anlamaya �al��mak demektir.

<< �nceki B�l�m

Sonraki B�l�m >>

 

Astroset 2004-2010