|
Ya�am� tan�mlamak gerekirse
�Evrenin
bize en b�y�k arma�an� ve en b�y�k mucizesi olan ya�am�n do�ru
alg�lanarak ya�and���n�n veya i�g�d�lerle otomatik
davran�larak ona ger�ek de�erinin verilmedi�inin tek �l��s�
fark�ndal�kt�r�
denilebilir. Fark�ndal���n ilkel d�zeydeki mant���
�ya-veya�
mant���, ileri d�zeydeki mant��� ise
�hem-hem� mant���d�r.
Hem-hem mant���n� mistik okullar�n ��retilerinde bulmak
m�mk�nd�r. �in mistik okullar�nda hoca ��rencisine �kung-an�
denilen sorular sorar. Japon Zen Budizminde bu sorulara
�Koan�
ad�
verilir.
Koan�lar bir �e�it bilmece gibidirler. Fakat bu bilmeceleri
ya-veya mant��� ile ��zmek m�mk�n de�ildir.
�rnek
olarak,
�Tek elin sesi nedir?�
sorusu bir koand�r. Ses
��karmak i�in iki elin birbirine �arpmas� gerekir. Yani ikilik
varl�k olu�turur. Bu varl�k ses de olabilir ba�ka bir �ey de.
Tek elin sesi olabilir mi? �eklindeki bir soru �Teklikten
varl�k olu�abilir mi?� veya �Teklikten �okluk olu�abilir mi?�
sorusuna e�de�erdir. Etraf�m�zda �okluk g�r�yoruz. Ancak
hepsinin �z� ayn�d�r. Teklikten hem �okluk olu�ur hem de
�oklukta teklik vard�r. Bu durum sanki iki kar��t kavram�n
sentezi, birle�imidir.
��te bu
birle�imi sa�layan da hem-hem mant���d�r. Zen hocas�n�n da
istedi�i ��rencisinin bu hem-hem mant���n� kavrayabilmesidir.
Hoca
��rencisine bu koan� sordu�unda ikilikten kurtulup hem-hem
mant��� yard�m�yla birli�e ve b�t�nselli�e ula�mas�n� arzular.
Bu mant���n yard�m�yla daha geni� ve kapsay�c� fark�ndal�k
geli�ir. ��te t�m mistik okullar�n amac� da bu t�rden
fark�ndal���n artmas�n� sa�lamakt�r. Bir di�er
Koanda hoca ��rencisine �u soruyu sormu�tur:
�K�pekte Buda
�zelli�i var m�d�r?�
��renci vard�r dese hoca onu kovar.
Yoktur dese gene kovar. ��renci ya-veya mant��� i�inde
bocalarken sonunda �Hem vard�r hem de
yoktur�
yan�t�n� buldu�unda Koan� ��zm�� demektir.
Muhiddin
�bn-i Arabinin Vahdet-i V�cut felsefesinde bu yakla��ma �nce
�Tenzih� (ret etme) sonra da
�Te�bih� (benzetme) yap�larak
ula��l�r. �nce Allah�� tan�mlayacak her kavram red edilir.
Ret etmekle yarat�c�n�n ikilemci kavramlarla tan�mlanamayaca��
ve dar kal�plar i�ine s��mayaca�� ifade edilir. B�ylece tenzih
metoduyla yoklu�a ula��l�r. Fakat o yoklukta kal�nmaz ve
te�bih yap�larak Allah��n 99 s�fata sahip oldu�u ifade edilir.
Fakat bu s�fatlar�n sadece birer te�bih, benzetme,
olduklar�n�n �uuruna varmak gerekir. Demek ki �oklu�u anlamak
i�in yokluktan ge�mek �artt�r. �nce s�f�ra (yoklu�a) ula�mak
ve o noktadan sonsuzu bulmak gereklidir. ��te bu y�zdendir ki
t�m mistik okullar�nda uzun s�reli oru� tutmak ve inzivaya
�ekilip �ile �ekmek �nemli bir yer tutmaktad�r.Yoklu�a
ula�may� nefsin her t�rl� oyunundan kurtulup, nefsini yenmek
yani
��lmeden
�nce �lmek�
hali olarak da tan�mlayabiliriz.
Nefis
Kontrol� G�n�m�zde
yokluk b�y�k bir korku kayna��d�r ve yoklu�a d��memek i�in her
t�rl� tedbir al�n�r. Oysa ki sonsuza yokluk sayesinde
ula��l�r. Yoklu�u sadece materyel, nesnel anlamda i�aret etmek
pek do�ru bir yakla��m olmaz. Yani, para mal-m�lk yoklu�undan
s�z edilmiyor sufi felsefesinde. Benlik yoklu�undan, ego
yoklu�undan s�z ediliyor ki t�m tasavvuf felsefelerinin �z�nde
sakl� olan temel bilgi de budur; Egoyu yenmek, daha do�rusu
fark�ndal�kla kontrol alt�na almak i�in binlerce y�ld�r, yine
binlerce ve milyonlarca insan bu metotlar� uygulayarak
kendilerine yeni yollar a�m��lard�r. Nefsini
kontrol alt�na al�p egosundan kurtulmu� insan ger�ek anlamda
fark�nda olan insand�r. Fakat yokluk i�inde kalmamak gerekir.
Eskiden Melamilik okuluna ba�l� olanlar sadece yoklukta
ya�arlard�. Bunu hem maddi hem de manevi boyutlara
yaym��lard�. Oysa ki yoklu�un fark�nda olup �oklu�u da ya�amak
m�mk�nd�r. Bunun yolu da hem-hem mant���n� anlay�p
sahiplenmekle olur. Hem-hem
mant���na g�re varl�k hem vard�r hem de yoktur. Varl�k vard�r,
��nk� ya�anabilir ve hissedilebilir. Fakat varl�k yoktur ��nk�
varl��� s�zle anlatmak m�mk�n de�ildir. Yani varl�k kavramlara
s��maz.
13.
y�zy�lda �in�de ya�am�� olan Zen Budhizm hocas� WuMen ne
diyor: �T�m Zen okulunun anahtar� bu k���k
�De�il�
s�z�nde gizlidir. De�il, s�z�n� bo�luk
veya hi�lik olarak alg�lamay�n. Bu s�z� varl���n kar��t� olan
�yokluk�
olarak da anlamay�n. Bu s�z� k�zg�n bir demir topu yutar gibi
yutman�z gerekir. Bug�ne kadar bildi�iniz t�m bilgileri y�rt�p
atman�z gerekir. Kendinizi yava��a olgunla�maya terk edin ve
g�receksiniz ki i�inizle d���n�z bir olacakt�r.
R�yan�zdan uyanacaks�n�z ama onu hi� kimseye
anlatamayacaks�n�z.� WuMen
�Kendinizi yava��a olgunla�maya terk edin�
diyor. Bu terk etme
durumuna �teslimiyet� diyebiliriz. G�n�m�z�n d���nce tarz�nda
�teslimiyet� yanl�� bir anlam kazanm��t�r. �nsan�n sanki esir
olmas�, kendi iradesinden vazge�ip ba�kas�n�n iradesini
kabullenmesi gibi anla��l�yor. Oysa ki teslimiyet demek istek
ve ihtiraslar�n�, tak�nt�lar�n� kontrol etmek, hayatta daha
kabullenici olmak anlam�n� ta��r. �nsana de�il, RUHSALLI�IN
TEMEL ��LEY�� PRENS�PLER�NE teslim olun yani Rab�binizi bilin
anlam�n� ta��r ger�ek teslimiyet kavram�. ��nk� kendini Bilen Rab�bini bilir. Teslimiyet, kendi egomuzu frenleyerek s�zle
anlat�lamayan var olmay� yani g�r�nenin ard�ndaki g�r�nmeyeni
anlamaya �al��mak demektir.
|