Sembolizm

WWW.ASTROSET.COM

TAO ve Yin-Yang Dengesi - 3

Z�tlar�n Birli�inde Anka Ku�u

  Tinler evreninde b�t�n g��ler e�denge i�indedir. Kwei �okluk �eytan olarak yanl�� yorumlanm��; sonraki Taoculukta insan�st� varl�klar anlam�nda al�nm��t�r, geri gelen �tin�dir, ya�am� Yang yans�t�r.

  Hayvanlar aras�nda -masal hayvanlar� ve �tekiler- ejderle kaplan ayd�nl���n ve karanl���n g��lerini yans�t�r; ejder simgesi iki kar��t anlam� i�erir. Ejder yaz ba�lar�nda ortaya ��karsa Yang ilkesini, g�z�n g�r�n�rse Yin�i vurgular. Ejder hep kaplanla birlikte g�sterilir, kaplan ��elerin karanl�k g�c�n� yans�t�r; b�ylece, ejder g���n tini ve etkinlikleri anlam�na gelir. �te yandan, hayvanlar aras�nda Ky-lin ve Feng-huang, ya da ku�lar aras�nda Anka Ku�u Yin-Yang ��retisinde birbirine kar��t iki yarat�k olarak g�sterilmez, tersine birbiriyle kayna�m�� durumda yans�t�l�r. Ky-lin, Yang olarak ve lin de Yin olarak, kimi d�nemde aln�nda tek boynuzu olan bir d��sel yarat�k k�l���nda g�sterilir, b�ylece, eksiksiz bir Yin olup di�il �zellikler ta��r. Bu nedenle di�il g�r�nt�, genellikle, ay bi�iminde tek boynuzlu bir masal varl���yla simgelenir. Bu durumda, hayvan lin�le ba�lant� i�ine sokulur ve iyili�i, ar�nm��l���, g�n�lde�li�i, mutlulu�u vurgular. Tek boynuzlu yarat�k k�l���nda g�sterilmezse, t�r� belli olmayan bir bi�imde ejder ba�l�, boynuzlu, aslan yeleli, geyik g�vdeli ve k�t kuyruklu yap�da yans�t�l�r. Ky-lin, Ying-Yang ba�lant�l� k�l�nm��, ejder ve geyik kar���m� bir durumda da g�sterilebilir. Onun be� simgesel boylam� vard�r: K�z�l, ye�il, vi�ne��r���, sar� ve mavi.

 G�vdesi boynuzuyla d�rt metre y�kseklikte be� ��eyle birlikte, iri yarat�k g�r�n�m�ndedir. Hep ba�lant�l� bulundu�u Feng-huang gibi u�urlu bir varl�k say�l�r; yaln�zca bilge bir y�neticinin y�netimi d�neminde ortaya ��kar, ya da bilgenin do�u�unu bildirmede g�r�n�r. B�ylece, bilge bir kral�n ya da b�y�k devlet adam�n�n simgesi olan bu hayvan gibi, ger�ekten anlay��l� bir �ocuk, �bir Ky-lin�in o�lu� olarak g�sterilir; dahas�, y�ksek bir a�amaya ula�mak i�in �bir Ky-lin�e binmi� gidiyor� diye yorumlan�rd�.

  �in sanat�nda b�y�k bilge ve �l�ms�z ki�iler bir Ky-lin binmi� giderken betimlenir, onlar�n ola�an�st� nitelikleri b�yle yorumlan�r. Ky-lin, Anka Ku�u olarak da g�r�l�r, b�y�k iyiliklerin �zg�n niteli�ini ta��r. Ky-lin, kendi aya��yla canl�lar alan�na gitmez, boynuzuyla kimseye vurmaz, bu da iyiliksever diye anla��lmas� y�z�ndendir. Bu biricik boynuz, b�y�k bir y�neticinin egemenli�i alt�ndaki d�nyan�n birli�ini yans�t�r. Anka Ku�u ise, yaln�zca tah�llarla, g�ksel �iyle ge�inir. Ba�ka varl�klara dokunmaz, y�k�m getirmez.

  Yin-Yang simgesi, Feng-huang i�inde anlat�labilir. Genelde Feng�e ba�lan�r, bu eril bir ��e olmas� nedeniyledir, civa-ku� ya da ate�-ku� at�yla bilinir. Bu niteli�iyle g�ne�i yans�t�r, ejderle birlikte g�ndeme getirildi�inde imparatorun bir simgesi olarak huang�la ili�kili anla��l�r. Bunlar�n ikisi de, genelde, imparatorla ilgili s�slemeler, eli�lerinde kullan�l�r. Anka Ku�u ise, Ky-lin ile birlikte gelinlik �a�a gelmi� k�z� yans�t�r, onun simgesidir, �ayr�lmaz g�n�lde�lik� anlam�nda yorumlan�r, yaln�zca evlilikteki mutlulu�u de�il ayr�lmazl��� ve Yin-Yang��n kar��l�kl� ba��ml�l���n� da dile getirir. Bu ba�la��m i�inde ilgin� bir saptama vard�r, o da, yaln�z kald���nda Ky-lin�de bulunan imparator-ejder-erkek simgesinin yin ad�n� lin�in ta��mas�d�r. �te yandan, bu durumda imparatori�e-anka ku�u feng-Yang ba�lam�n� i�eren bu kavram, yaln�z ba��na d���n�ld���nde, iki g�c�n kar��l�kl� ba�lant�s�n� dile getirir.

Tao sevgi, yumu�akl�k ve zarafetin simgesi

  �in�in birbiriyle ba�lant�l� bu iki dini, halk�n ya�am�nda Yin-Yang g��leriyle yans�t�l�r, uyumu s�rd�rmede yararl� olur. Konf��yus�ulu�un toplumsal d�zeni sa�lama, din t�renlerini y�nlendirme, uyumlu k�lma i�lerinden sorumlu bulundu�u �a�da Taoculuk; uyuma, �retken ak�ma, do�al olana, engin g�n�ll�l��e, d�nya varl�klar� aras�nda �zg�rl�ksever bir ba��ms�zl��a dayan�r; onun �r�nleri ozand�r, ressamd�r, metafizik�idir, gizemcidir; s�z�n k�sas�, g�lmeyi seven, yumu�ak y�rekli ne varsa hepsi Taoculukla �zde�le�ir. Konf��yus�uluk sa�lam d�zene, belli kurallara, uyumlara, uzla�malara, d�nyaya �zg� olanaklar�n g�ncel ya�ama uygulanmas�na dayan�r. Bunlar�n biri �lk�sel, �teki ger�ek�i bir g�r��� yans�t�r; ancak, ikisi de yetkin bir ba�lant� i�indedir, birbirini d�zenler, birbirinin eksi�ini giderir, biri �tekinin uyu�uklu�unu, gev�ekli�ini kald�r�r, �te yandan kuru ve kat� bir gelenek�ili�i engeller.

  Bilge �nsan
  Taocular�n ve Konf��yus�ular�n yaz�lar�nda an�lan yetkin insan ya da bilge, kendili�inden Yin-Yang ile eksiksiz uyum i�indedir. �Dinginlikte Yin�in edilgenli�ine, etkinlikte Yang��n erkine kat�l�r�. Ba�ka bir anlat�mla  g�n�l, tinle duygu, anlay�� g�c�yle i�g�d� aras�nda denge sa�lar. O, ne olumlu, ne de olumsuzdur; tersine, mutluluk veren orta durum, odak eksen ve u�tur.

  Ele�tirel us ilkelerine dayal�, ��z�mleyici tin su�a y�neltir. O adland�r�r, adlar� da tan�mlar, s�n�rland�r�r, yan�lt�c� bi�imde saklar, bir nesneye, nesnenin kendili�inden anla��lmas� i�in ad verir; kendini hep g��l�, hep bilen diye g�r�r. Tinin denetimi alt�nda bulunmayan duygular da��lmaya, y�pranmaya y�z tutar, duygular�n etkisi alt�nda kalmayan tin de kat�la�maya, ta�lamaya y�nelir.

  Bug�nk� durumda elimizde tinle duygu aras�nda beliren k�kl� ayr�l��� g�steren �rnekler vard�r; bir yanda bu an�n getirdikleri, �te yanda da sa�l�ks�z bir tutkuyla a��r�l��a, dejenerasyona, cinsel saplant�lara e�ilim duyma s�z konusudur. An�� ya�amak ad�na i�g�d�leriyle tini yani ruhu, �z benli�i ile ba�lant�y� koparan ki�iyi bekleyen �ey yozla�ma ve kendinden uzakla�mad�r yani Bilgeli�e gidiyorum �zg�r�m derken tamamen yoldan ��kmak da m�mk�nd�r.

  Yin-Yang varl���n var olma hali ve d���nce de tinle ilgili duygu gibidir. Di�il, i�g�d�sel, sezgisel ve duygusal olan derindir; eril olan bir anlay�� g�c�, us ilkelerine uyan da y�ksek ak�ld�r. Bunlardan biri �tekinin �z�ne girme, onunla uyum i�inde bulunma gere�indedir. Yin ilkesi dinginlikten, Yang ise devinimden do�ar. Chuang-tzu Yin�in devinimsiz b�y�kl����nden, Yang��n �azg�n,yal�ml� dirimlili�i�nden s�z eder. bunlardan biri �teki olmadan varl�k ve etkinlik g�c�nden yoksundur, yetersizdir. Onlar edilginli�in ve etkinli�in, ��engenli�in ve at�lganl���n, yaratmadaki temel g�c�n de�i�ken, ayr�lmaz ��elerididr, s�reklidir; bu yaratma da, varl�k alan�nda sonsuzdur. Bu iki kar��t durum Yin ve Yang kavram� kapsam�nda a��klanmas�na kar��n, kendi yap�s�na g�re yarat�c� s�recin ve b�t�n nesnelerde bulunan ikilili�in bir simgesidir. O yetkinli�in ve k�kensel dengenin b�t�nl���n�n, Tao�nun �rne�idir. Ren� Gu�non�un dedi�i gibi: �Ortaya konan t�m nesnelerde iki ilke vard�r... ancalar de�i�ir oranlardad�r, hep birinin ya da �tekinin a��rl���yla ba��ml�d�r. Bu iki ilkenin, eksiksiz kar��la�t�rmal� ba�lam�, ancak k�kendeki �Bir� lik ile a��klanabilir ve ger�ek haline gelir.� Bu durumda bilge kazanm��t�r. Simge bu k�kensel uyuma ula�abilen, onu ayakta tutabilen insanda bir uyar�d�r, bu uyumun sa�lanmas� ya�am�n en �nemli ere�idir.

  Tao�da Ya�am�n Uyumu
 
Ba�ka bir ad alt�nda, Yin-Yang �iki �z�d�r. Bu �zler, t�m durumlarda, t�m nesnelerle etkisini s�rd�ren ve de�i�me, bi�imlendirme, d�n��me gibi konularda sorumluluk ta��yan, �zg�n kaynak niteli�inde bulunan Tao�dan do�mu�tur, y�kselmi�tir. Tao, ger�ekte, ya�am�n uyumuyla eyleme ge�er. Tao, �yetkin ve �l��l� ba�la��m�d�r; bu ba�la��m insanda ve evren b�t�n�nde i�sel uyumu etkiler, b�ylece insan bir yandan kendi kendine, bir yandan da d�nyayla i�te ve d��ta, bar�� i�inde ya�ayabilir. Bu ba�la��m�n amac� ki�inin kendi kendine ve ba�kalar�na k�t�l�k etmemesidir, kayg�s� budur. Bu ba�la��m Konf��yus�ulu�un yetkin insanlar�na ve Taoculu�un bilgelerine olanak sa�lar, de�er kazand�r�r.

   Ya�am�n uyumunda Yin ve Yang�tan gelen kar��l�kl� etkinli�in rol� �ok b�y�kt�r. Dinginlikte, tedirginlikte, d�nyaya d�nmede ve d�nyan�n i�ine at�lmada; etkinli�i d�nyada ya�ayan ki�i ile, toplumdan uzakla�arak da�larda i�ekapal� kalmay� seven ki�ilerin ya�am�nda sorumlulu�u vard�r. Bir devlet adam� ve bilge olan, son imparator Sung�a ba�l�l���ndan dolay� Kubilay Han��n buyru�uyla �ld�r�len Wen T�ien-siang, Yin-Yang i�in ��yle dedi:

G�k ve yer
T�m varl�klarla birlikte bulunan
Ve onlarla �a�lay�p akan.

  Bu iki �z varl�k, �iyi� ya da �k�t�� olarak ayd�nl�k ve karanl�k ba�lam� i�inde de�erlendirilemez. �zsel olgular� iyi veya k�t� diye adland�rmak bizlerin bilin�sizli�idir. Bunlar�n biri �tekiyle ba�lant�s�z say�lamaz, varolamaz. �Olumlu ki�iler, bu b�t�nleyici olumsuzlu�u g�zard� ederek... ne evrenin b�y�k ilkelerini, ne de t�m yaratma eyleminin ba�l� oldu�u ko�ullar� kavrayabilirler. Yery�z� olmadan g���n varl���ndan s�z edilemez; dahas�, a��k�a sa�ma da olsa, olumlu ilkeler g�zard� edilerek olumsuz ilkeler �zerinde konu�ulamaz... biz bir nesneyi iyi, ya da k�t� dersek, onun g�zlerimize ya iyi, ya da k�t� g�r�nmesindendir; do�rusu iyi olmayan, ya da k�t� olmayan bir nesne yoktur�.
  Bu ba�lamda, bir b�t�n yar�s�n� �tekinden daha �nemli g�steren ilgi bak�m�ndan, bat� d���ncesinin tutars�zl��� konusunda bir belirti vard�r. Bir �olumlu� tutumdan, bir �olumlu� iyiden s�z edilir; bu �vmek i�indir. �te yandan, kar��t durumdan s�z edilir, ya da birisi su�lan�r, o da �olumsuz� kapsam�na girer, k�nama anlam�nda al�n�r. Bu, yaln�zca art� elektrikle y�kl� bir telin i�levini g�steren bir �rnek olabilir.

  ��lerinde olumlu, salt a��r�, istenmeyen bir tutum bulunan durumlar ortaya ��kabilir, bunlar yaln�zca sevindirici olmayan bir sonu� verir; �te yandan, durumun gereksinimlerine uygun olarak, olumlu say�lan bir olumsuz davran�� da yerinde g�r�lebilir. Dengelili�in istedi�iyse, bu iki g�c�n birden yerinde ve zaman�nda, esneklikle uygulanabilmesidir. G�relili�in egemen oldu�u yerde en �nemlisi de budur. Bir kimseye iyi gelen, ba�kalar�na b�sb�t�n k�t� g�r�nebilir. Bu konuda Chuan-tzu�nun �izimli, �ok ilgin� bir yorumu vard�r: �Maymunlar maymunlarla e�le�irler; erkek ke�i de, di�i ke�iyle. Mao Ch�iang ve Li chi, t�m erkeklerce b�t�n kad�nlardan daha g�zel g�r�lm��lerdi; oysa, bal�k onlar� g�r�nce suyun dibine dald�, ku� olarak g�klere y�kseldi,karaca ka�t�. �mdi, bu d�rt �rnekten birinin, g�zelli�in do�ru �l��s� oldu�unu kim s�yleyebilir?�.

  Taoculuk, yaln�zca iyinin g�r�n���ne dayanarak, b�t�n ilgisini onun �zerinde yo�unla�t�rarak ruhbilimsel yan�lg�lara d��mez, bu karanl�k g�r�nt�y� g�zart� etmek anlam�na gelir, insan� savunmas�z bir durumda do�an�n ve kendi varl���n�n karanl�k alan�na b�rak�r. Taoculuk bu iki g�c� anlamak, benimsemek, b�t�nle�tirmek gere�indedir. A.K. Comaraswamy�nin dedi�i gibi: �K�kensel varl�k �l�mden, karanl�k da ya�am ve ayd�nl�ktan �nemsiz de�ildir�. B�t�n se�enekler kaynaklar�n� kendi i�lerinde ta��r, kar��l�kl� olarak birini �tekinden �retir, var eder; kar��tlar�n ve �zde�t�rden olan�n giz dolu yasas� i�inde etkisini s�rd�r�r; bu �zde�t�rden olan ikilili�in t�m alan�yla ba�lant�l�d�r. Erdem, kar��t� olan erdemsizlikle, al�akl�kla kavran�r; nitekim, gece olmasa g�n� g�n olarak alg�lama da olmazd�. T�m g�r�n��ler yaln�zca b�t�nleyici de�ildir, gereklidir de. Olumsuzun benimsenip onaylanmas� kar��t� olumlunun kan�tlamas�na yarar.
  A��klanan, anlat�lan ve vurgulanan bir nitelik kar��t�n� da, kendili�inden, ya�ama �a��rm�� demektir; ard�ndan da ikililik ortaya ��kar. Geleneksel �in simgecili�inde t�m ayd�nl�k ve karanl�k simgeleri birbirini b�t�nler ve hepsi e�it d�zeydedir.

<< �nceki B�l�m

Sonraki B�l�m >>

Kaynak�a

Erdemin I���� Taoculuk-Tao'nun yolu - eski �in'de bilgelik ��retisine giri�-J.C.Cooper, 1. Bas�m, Aral�k 1994.
 Tao ve Hayat A�ac� Eric Steven Yudelove -Dharma Yay�nlar�-D�nya Dinleri ve K�lt�rleri Serisi-2001.
  Kuantum Bilgeli�i ve Tasavvuf- Do�. Dr. Haluk Berkmen-Sistem Yay�nc�l�k-2009.

Yay�na Haz�rlayan: Astroset Semboller Ara�t�rma Grubu

Yay�n Tarihi: 20.Aral�k.2010
 
 

Astroset 2004-2010