Metafor/Kuantum Evren

WWW.ASTROSET.COM

B�L�M D�NYASINDA KUANTUM GER�EKL���

  Kimse bakmad��� zaman atomun ne yapt��� sorusunu a��klamak ve kuantum �l�me problemini ��zmek i�in bilim d�nyas�nda en az�ndan sekiz farkl� kuantum ger�ekli�i resmi �ne s�r�lm��t�r.
 1- Derin ger�eklik yoktur         2- Ger�ek g�zlemle yarat�l�r        3- B�l�nmemi� b�t�nl�k
 
4- Bir �ok d�nya yorumu         5- Kuantum mant���                     6- Neo Realizm
 
7- Bilin� ger�ekli�i yarat�r      
8- �ift katl� d�nya

 �Bir kuantum s��ramas� s�ras�nda ger�ekten ne olur?�
  Bilim d�nyas�n�n ara�t�r�p ortaya koydu�u bu sekiz ger�ekli�e k�saca bir g�z atmak, kuantum fizi�ini anlamak konusunda bize bilimsel bir a�� da sunacakt�r. Kuantum ger�ekli�ini g�nl�k ya�ama indirgeyebilmek i�in bilimin verilerini temel kaynaklar�m�z kabul ederek yola koyulmam�z, kuantum fizi�inin felsefi yorumlar�n� yapmak a��s�ndan �ok yararl� ve g�n�m�z anlay���na uygun olacakt�r. �nce bilimsel  veri sonra bilim felsefesi ve ard�ndan g�nl�k ya�ama indirgeme; di�er disiplinlerle olan ba�lant�lar� ��zme ya da yap�land�rma, bir s�ra takip  etti�inde kuantum ger�ekli�ini anlama a��s�ndan ara�t�r�c�n�n da anlay���n� kolayla�t�r diye d���nd�k.

  8-"WERNER HEISENBERG'�N ��FT KATLI D�NYASI"
 
Hi� kimse g�zlenen bir atomun durumunu a��klamaktaki kavramsal zorluklar�n Werner Heisenberg kadar fark�nda olmam��t�. Werner Heisenberg 1925 y�l�nda kuantumun ilk ba�ar�l� matematiksel kuram�n� ke�federek yeni kuantum d�nyas�n�n Christopher Columbus'u olmu�tur.
  Modern kuantum teorisi Heisenberg'in ba�lang��taki anlay���n� derin bir �ekilde i�lemi�, fakat yeni deneysel sonu�lardaki patlamaya ra�men teorinin �z� sonraki y�llarda de�i�memi�tir. Heisenberg ve meslekta�lar�na sorun yaratan felsefi zorluklar g�n�m�zde de ya�anmaktad�r. Heisenberg ��yle diyordu:
"Buradaki dil sorunlar� olduk�a ciddi. Sadece "ger�ekler" hakk�nda de�il, atomlar�n yap�s� hakk�nda da belirli bir �ekilde konu�abilmeyi istiyoruz. �rne�in, bir bulut odas�ndaki su damlac�klar�. Ama, atomlar hakk�nda s�radan dille konu�am�yoruz".
 
Niels Bohr ve Kopenhagl� meslekta�lar� bir�ok fizik�iyi atom d�nyas�n�n resmini olu�turman�n insanlar a��s�ndan imkans�z oldu�una ikna etmi�lerdi. Fizi�in kuvvetli ak�nt�s�n�n tersine y�zen Heisenberg atomlar�n kuantum davran���n�n s�radan dille nas�l a��klanaca�� g�revini cesurca �stlendi.
  Heisenberg, kuantum teorisini sadece deneysel sonu�lar� hesaplamak i�in bir ara� de�il, d�nyan�n ger�ek resmi olarak ele ald� ve kendi ger�eklik resmini olu�turdu. Kuantum teorisi g�zlenmeyen d�nyay� olas�l�k dalgalar� olarak temsil etti�ine g�re, bu durumda belki de bak�lmad��� zaman d�nya sadece olas�l�k dalgalar� olarak ger�ekten varoluyordu.

  Heisenberg�in d���ncesine g�re derin ger�eklik yoktur. G�zlenmeyen d�nya yar� ger�ektir ve sadece g�zlenme s�ras�nda tam ger�eklik stat�s� elde eder. Atomik olaylar hakk�ndaki deneylerde �eylerle ve ger�eklerle, g�nl�k hayattaki her hangi bir olay kadar ger�ek olan olgularla u�ra�mak durumunday�z. Fakat atomlar ve temel partik�llerin kendileri bu kadar ger�ek de�ildir; bir �ey veya bir ger�ek olu�turmaktan daha �ok potansiyeller veya olas�l�klar d�nyas� olu�tururlar.

  Olas�l�k dalgas�... bir �ey i�in e�ilim anlam�na gelir. Aristo felsefesindeki eski "potentia" kavram�n�n niceli�e ba�l� bir versiyonudur. Bir olay d���ncesi ve ger�ek olay aras�nda tam ortada, olas�l�k ve ger�eklik aras�nda garip t�rden fiziksel ger�eklik olarak duran bir �eyi ileri s�rer.
  Hayat�n ka��n�lmaz ger�eklerinden biri de se�imlerimizin ger�ek se�imler oldu�udur. Bir yoldan gitmek di�erlerinden vaz ge�mek anlam�na gelir. S�radan insan deneyimi hepsi ayn� zamanda olan birbirine z�t bir�ok olay� i�ermez. Bizim i�in d�nya, atomik ger�eklikte olmayan bir sa�laml�k ve tekli�e sahiptir. Burada bir seferde sadece bir olay ger�ekle�ir, ama bu bir olay ger�ekten olur.
  Di�er taraftan kuantum d�nyas� bizimkine benzer ger�ek olaylar�n d�nyas� de�il, ger�ekle�memi� ve eyleme haz�r say�s�z e�ilimle dolu bir d�nyad�r. Bu e�ilimler Heisenberg ve meslekta�lar�n�n ke�fetti�i kesin kuantum hareket kanunlar�na g�re s�rekli olarak hareket eder, b�y�r, birle�ir ve kaybolur. Fakat bu ��lg�nca atomik faaliyete ra�men orada hi�bir �ey ger�ekten olmaz. Atom d�nyas�ndaki olaylar g�zlenmedi�i s�rece olas�l�k b�lgesinde kal�r.
  Heisenberg'in iki d�nyas� fizik�ilerin bir "�l��m" ad�n� verdi�i �zel bir etkile�imle ba�lan�r. Sihirli �l��m eylemi s�ras�nda bir kuantum olas�l��� ayr�l�r; yar�-ger�ek g�lgeli karde�lerini terk eder ve s�radan d�nyam�zda ger�ek bir olay olarak su y�z�ne ��kar. D�nyam�zda olan her �ey, bu di�er kuantum olas�l�k d�nyas�nda bizim i�in haz�rlanan olas�l�klardan meydana gelir. Buna kar��l�k olarak, d�nyam�z bu olas�l�k havuzlar�n�n ne kadar yay�laca�� konusunda limitler koyar. D�nyam�zda baz� olgular ger�e�e d�n��t��� i�in kuantum d�nyas�nda her �ey e�it derecede m�mk�n de�ildir. Heisenberg'in �ift katl� vizyonuna g�re bizim bildi�imiz anlamda derin ger�eklik yoktur. G�zlenmeyen evren olas�l�k, e�ilim ve d�rt�lerden olu�mu�tur. Heisenberg'e g�re somut g�nl�k d�nyam�z bir vaatten daha �zl� bir �ey �zerine kurulmu�tur.

  KUANTUMUN SEK�Z GER�EKL���N�N YORUMU
  Bohm'un neo realist partik�l-art�-dalga modelinden von Neumann'�n �uurun yaratt��� d�nya modeline kadar bu sekiz ger�ekli�in her birinin ayn� kuantum ger�ekleriyle kusursuz bir uygunluk sa�lad���n� belirtmekte yarar var. Olgu d�nyas�n�n alt�nda neyin bulundu�una karar vermek i�in bu �eli�kili savlar aras�ndan birini se�mekte en az�ndan bilinen t�rde deneyleri kullanamay�z.

  Ancak, deneysel onaylamadan yoksun olmam�z bu kuantum ger�ekliklerinin gereksiz oldu�unu g�stermez. Metafiziksel �er�evelerin en �nemli kullan�m alanlar�ndan biri de kuantum fizi�in yeni alanlara uzat�lmas�d�r: �rne�in, zihin modellerine. D�nyada ger�ekten neler oldu�uyla ilgili ge�ici modeller olmadan, kuantum teorisi donuk matematiksel bir �ekilcilik, se�kin t�rden bir yads�ma olmaktan ileri gidemez. Matematik form�lleri her seferinde i�e yarayan b�y�ye benzer; b�y�c�n�n (matematik�i) g�c�n� b�t�n d�nyada kullanabilmesi i�in bunun nas�l i�e yarad���n� asla bilmemesi gerekir. Kahramanl�k g�sterisi yapmak i�in matematik tek ba��na yeterli olur, ama ara�t�rmac�l�k ad�na neler oldu�uyla ilgili k�t� bir �nerme bile yeni ke�iflere yol a�abilir. Yeni alanlar� ara�t�ran biri bu sekiz kuantum ger�ekli�inin bilinmeyen topraklar�n s�n�rlar�n� g�steren ge�ici haritalar oldu�unu d���nebilir. T�m evren, fiziksel ger�eklikte var oldu�u �ekilde bir�ok par�alar�n i�inden sadece bir tanesidir.

  B�L�M �UUR VE F�Z�K �TES�
  Klasik bilim fiziksel alg�lama ile elde edilen bilgilerden olu�ur. �uurun esasta fiziksel olmad���n� i�aret eden bir�ok g�sterge vard�r. Fiziksel alg�lama ile s�n�rl� kal�nd��� s�rece, bilimin �uurun derin esaslar� konusunda fazla bir �ey ��renmesine olanak yoktur. Dolay�s�yla, ger�ek anlamda bir �uur bilimi uygun alg�lama y�ntemleri kullanmay� i�ermelidir, ba�ka bir deyi�le fizik �tesi olan�.

   KURAL DI�I OLAYLARIN �K� TARAFLI �ZELL���
  Asl�nda hi�bir �ey kural d��� de�ildir. Her kural d��� olay iki tarafl� bir ili�kiyi bar�nd�r�r. Bir yandan �zerinde kurulduklar� parametreleri a��klarken, di�er yandan kendilerini a��klarlar. Bilimdeki kural d��� olaylar da bu kapsama girer. Bu kural d��� olgular�n, bilimin esaslar� hakk�nda s�yleyecekleri �ok yararl�\�eyleri vard�r. Ancak, bilimin kural d��� olaylar� dedi�imizde ne kastetti�imiz konusunda a��k olmam�z da �nemlidir. Genel olarak, bu, d�nyan�n nas�l �al��t��� konusundaki normal bilimsel g�r���n d���na ��kan herhangi bir �ey i�in ge�erlidir. Baz� ku�, hayvan ve b�cek s�r�lerinin, bir grup �uuruna uygun davranmalar�, bilim a��s�ndan kural d��� bir olay olarak kabul edilebilir. Di�er yandan, pek a��k olmayan sebeplerden �t�r�, telepati, prekognisyon,uzaktan �ifa ve �l�mden sonra ya�am da kural d��� olarak g�r�lmektedir.

  Bu kurald��� olaylardan s�z ederken �zel bir de�erlendirme yapmam�z gerekir. Bilimin ve bilim adamlar�n�n bir �eyi anlamamalar�, s�z konusu �eyin �zde anla��lmaz oldu�u anlam�na gelmemelidir. Ancak, bilim bir �eyi anlayamad��� s�rece, o zaman bilimde de�il de o �eyde bir kusur olmas� gerekti�i g�r��� reva�tad�r. Kendi s�n�rlamalar�m�z� o kural d��� olan�n bir �zelli�iymi� gibi g�sterecek bir �ekilde yans�tmamaya dikkat etmeliyiz. Kural d��� olaylar�n kan�tlar� vard�r. Bilim adamlar�n�n, bu kan�tlar� kabul edip etmemelerinin, kan�tlar�n varl��� veya kalitesi ile �ok az ilgisi vard�r. �o�umuzda, b�t�n deneyimlerimizi a��klayabilecek y�nteme sahip oldu�umuza dair bir inanca ihtiya� vard�r. Bilim, etraf�m�zdaki d�nyay� inand�r�c� ve do�ru bir �ekilde a��klamada o kadar ba�ar�l� olmu�tur ki, ister kural d��� bir olay olsun ister olmas�n, kar��la�t���m�z her �eyi a��kla ya bilme kapasitesini bilime atfetmek cezbedici bir al��kanl�k haline gelmi�tir. Bu cazibeye teslim olma derecemiz, g�ven ve kesinlik ihtiya�lar�m�zla do�ru orant�l� olarak de�i�mektedir. Bizim kesinlik ihtiyac�m�z g��l� ise anlamad���m�z �eye kar�� a��k fikirli bir tav�r alabilme olas�l���m�z azal�r. Bu kesinlik ihtiyac�m�z� bilimin �ok ba�ar�l� olu�u ile birle�tirdi�imizde, bilimsel d�nya g�r���n�n, zaman�m�z�n haz�r ve yerle�mi� g�r��lerini olu�turmas�na hi� �a�mamak gerekir.


 

Astroset 2004-2010