|
Kimse bakmad��� zaman
atomun ne yapt��� sorusunu a��klamak ve kuantum �l�me
problemini ��zmek i�in bilim d�nyas�nda en az�ndan
sekiz
farkl� kuantum ger�ekli�i resmi �ne s�r�lm��t�r.
1-
Derin ger�eklik yoktur
2- Ger�ek g�zlemle yarat�l�r
3-
B�l�nmemi� b�t�nl�k
4-
Bir �ok d�nya yorumu
5- Kuantum
mant���
6- Neo Realizm
7-
Bilin� ger�ekli�i yarat�r
8- �ift katl� d�nya
�Bir kuantum
s��ramas� s�ras�nda ger�ekten ne olur?�
Bilim d�nyas�n�n ara�t�r�p ortaya koydu�u bu sekiz ger�ekli�e
k�saca bir g�z atmak, kuantum fizi�ini anlamak konusunda bize
bilimsel bir a�� da sunacakt�r. Kuantum ger�ekli�ini g�nl�k
ya�ama indirgeyebilmek i�in bilimin verilerini temel
kaynaklar�m�z kabul ederek yola koyulmam�z, kuantum fizi�inin
felsefi yorumlar�n� yapmak a��s�ndan �ok yararl� ve g�n�m�z
anlay���na uygun olacakt�r. �nce bilimsel veri sonra
bilim felsefesi ve ard�ndan g�nl�k ya�ama indirgeme; di�er
disiplinlerle olan ba�lant�lar� ��zme ya da yap�land�rma, bir
s�ra takip etti�inde kuantum ger�ekli�ini anlama
a��s�ndan ara�t�r�c�n�n da anlay���n� kolayla�t�r diye
d���nd�k.
7-B�L�N� GER�EKL��� YARATIR
Yirminci y�zy�l�n en
�nemli entelekt�el �ahsiyetlerinden biri de Macaristan
do�umlu matematik�i John von Neumann'd�r. Von Neuman saf
matematik alan�ndaki katk�lar�na ek olarak, rasyonel oyunlar
olarak yorumlanan ekonomik ve politik davran��lar
�al��mas�n� ba�latm��, kendisi kopyalayan robotlar konusunda
ilk teoriyi olu�turmu� ve saklanan programl� bilgisayar
kavram�n� icat etmi�tir. Bilgisayar bilimi alan�ndaki
katk�lar� �ylesine �nemlidir ki, bir kerede tek komut
alabilen s�radan bilgisayarlara hala
"Von Neumann
makineleri" denmektedir.
1930'lar�n ba�lar�nda Von Neumann matematiksel zihnini
yeni geli�mekte olan kuantum fizi�ine y�nlendirdi. Von
Neumann, Bohr ve Heisenberg'in gev�ek at�lm�� ilmeklere
benzeyen kavramlar�n� sa�lam bir �ekle soktu ve kuantum
teorisini, bug�n hala bulundu�u, Hilbert Bo�lu�u denilen
incelikli bir matematiksel konuma yerle�tirdi.
(Sonsuz boyutlu Hilbert bo�lu�u,
s�radan �� boyutlu bo�lu�un tersine, bir atomun kuantum
olas�l�klar�n�n tamam�n� bir seferde i�ine alabilecek kadar
geni�tir.) Von Neumann, bir�ok bilim adam� taraf�ndan
"kuantum teorisinin incili
olarak de�erlendirilen �Kuantum
Mekani�inin Matematiksel Temelleri� adl� kitab�nda,
pek �ok fizik�inin y�zle�mekten korktu�u veya �ekindi�i
kuantum �l��m problemini te�hir etti ve a��k�a sald�rd�. Von
Neumann "kuantum �ncil" inde Kopenhag g�r���ndeki d�nyay�
iki par�aya ay�rma fikrine kar�� ��kt�. Kuantum varl�klar�
(olas�l�k dalgalar�) ve klasik �l��m aletleri (belirgin
�zellikler ta��yan ger�ek nesneler). Von Neumann, Bohr
takip�ilerinin d�nyay� temel olarak farkl� iki par�aya
ay�rmakla yanl�� yapt�klar�na inan�yordu.
Von Neumann'a g�re d�nyam�z tekti, ikiye ayr�lmam��t�. Tek
do�as� vard� ve bu do�a kesinlikle klasik de�ildi. Ancak,
e�er d�nya von Neumann'�n d���nd��� gibi tamam�yla
kuantum-mekaniksel ise, kuantum teorisinin, fiziksel
�zelliklerinin her biri i�in her zaman kesin bir de�er
ta��yan ger�ek nesneler koleksiyonu olarak de�il, olas�l�k
dalgalar� anlam�nda a��klanmas� gerekir. Orada hi�bir �ey
ger�ekten olmaz; her �ey ger�ekli�in e�i�inde sonsuza kadar
teredd�tte kal�r. Ger�ek d�nyayla kar��la�t�r�ld���nda,
klasik fizikteki eski moda kesin
"evet veya hay�r" d�nyas�na
g�re kuantum d�nyas� belirsiz "belki"
lerden kurulmu� bir
masal �lkesine benzer.
 Von Neumann'�n b�t�n�yle kuantum d�nyas�ndaki �l��m
problemini ��zmek i�in "dalga fonksiyonunu y�kacak",
belirsiz kuantum olas�l�klar�n� kesin ger�ekliklere
d�nd�rebilecek yeni bir �eyin eklenmesi gerekir. Fakat von
Neumann t�m fiziksel d�nyay� olas�l�klar olarak a��klamaya
zorland��� i�in, bu belkilerden baz�lar�n� ger�eklere
�eviren s�re� fiziksel bir s�re� olamaz.
Dalga fonksiyonunu y�kmak i�in fizik d���ndan yeni bir
s�recin (olas� de�il ger�ek) d�nyaya girmesi gerekir. Dalga
fonksiyonunu y�kabilecek ger�ekten var olan ve fiziksel
olmayan uygun bir varl�k bulmak i�in beynini zorlayan von
Neumann sonunda bu i�e uygun olacak bilinen tek varl���n
bilin� oldu�u karar�na teredd�tl� olarak vard�. Von
Neumann'�n yorumuna g�re d�nya; herhangi bir bilin�li zihnin
d�nyan�n bir b�l�m�n� her zamanki belirsiz durumundan ger�ek
var olma durumuna y�kseltmeye karar vermesi d���nda, her
yerde saf olas�l�klar durumunda kal�r. Von Neumann'�n
d���ncesi (fizi�e dayanan) Piskopos Berkeley'in d���ncesine
(teolojiye dayanan) �ok yak�nd�r. D�nyadaki hi�bir �ey bir zihin
taraf�ndan alg�lanmad�k�a ger�ek de�ildir. �rlandal�
piskopos ��yle demi�ti:
"D�nyan�n kudretli �er�evesini olu�turan b�t�n bu bedenler,
bir zihin olmadan �ze sahip olamaz."
Von Neumann profesyonel bir matematik�i olarak onun
mant�kl� savlar�n� nereye giderse gitsin cesurca takip
etmeye al��k�nd�. Fakat burada kendi mant��� �zellikle tuhaf
bir sonuca vard��� i�in profesyonelli�i a��s�ndan ciddi bir
s�navdan ge�iyordu. Fiziksel d�nya tam anlam�yla ger�ek
de�ildi, ancak �ok say�da bilin� merkezlerinin davran��lar�
sonucunda �ekilleniyordu. ��in komik taraf�, bu sonu�
zihnin derinliklerini �zel bir ortamda mistik bir �ekilde
inceleyen ba�ka bir d�nyadan de�il, olduk�a ba�ar�l� ve
d�nyan�n tamamen materyalistik modelinin mant�ksal
sonu�lar�n� ��karan d�nyadaki en pratik matematik�ilerin
birinden geliyordu yani Von Neumann�dan. |