|
Kimse bakmad��� zaman
atomun ne yapt��� sorusunu a��klamak ve kuantum �l�me
problemini ��zmek i�in bilim d�nyas�nda en az�ndan
sekiz
farkl� kuantum ger�ekli�i resmi �ne s�r�lm��t�r.
1-
Derin ger�eklik yoktur
2- Ger�ek g�zlemle yarat�l�r
3-
B�l�nmemi� b�t�nl�k
4-
Bir �ok d�nya yorumu
5- Kuantum
mant���
6- Neo Realizm
7-
Bilin� ger�ekli�i yarat�r
8- �ift katl� d�nya
�Bir kuantum
s��ramas� s�ras�nda ger�ekten ne olur?�
Bilim d�nyas�n�n ara�t�r�p ortaya koydu�u bu sekiz ger�ekli�e
k�saca bir g�z atmak, kuantum fizi�ini anlamak konusunda bize
bilimsel bir a�� da sunacakt�r. Kuantum ger�ekli�ini g�nl�k
ya�ama indirgeyebilmek i�in bilimin verilerini temel
kaynaklar�m�z kabul ederek yola koyulmam�z, kuantum fizi�inin
felsefi yorumlar�n� yapmak a��s�ndan �ok yararl� ve g�n�m�z
anlay���na uygun olacakt�r. �nce bilimsel veri sonra
bilim felsefesi ve ard�ndan g�nl�k ya�ama indirgeme; di�er
disiplinlerle olan ba�lant�lar� ��zme ya da yap�land�rma, bir
s�ra takip etti�inde kuantum ger�ekli�ini anlama
a��s�ndan ara�t�r�c�n�n da anlay���n� kolayla�t�r diye
d���nd�k.
4- B�R�OK
D�NYA YORUMU
 Princeton'dan mezun olan Hugh Everett
t�m evreni a��klamak i�in kuantum teorisini kullanmak
istiyordu. Fakat geleneksel kuantum teorisi d�nyay�
"oldu�u gibi de�il"
g�zlemciye g�r�nd��� gibi, her �eyi bilen, her yerde ve her
zaman olan, maddesel d�nyan�n d���nda bulunan (g�n�m�z�n
modern bilim adamlar� aras�nda modas� ge�mi� bir �nerme)
"son durak g�zlemcisi"
ne g�r�nd��� gibi a��klamaktad�r. Bu kuantum teorisinin
evrenin kentlisini a��klamak i�in kullan�lmas� m�mk�n
de�ildir. Everett bunun yerine matemati�i de�i�tirmeden,
kuantum form�lasyonunda g�zlemcinin rol�n� azaltan ve bizim
evren s�zc���n�n ne anlama gelebilece�i konusundaki g�r���m�z�
yo�un bir �ekilde geni�leten radikal bir yorum �ne s�rd�.
1982 y�l�nda zamans�z �l�m�ne kadar
Pentagon'da stratejik planlamada �al��an Everett, g�zlenmeyen
atomun kuantum muhtemel pozisyonlar�n�n sadece olas�l�k de�il,
ger�ek oldu�una karar verdi. Atom ger�ekten ayn� anda bir�ok
yerde bulunabiliyordu, ama bu atomik pozisyonlar�n her biri
farkl� bir evrende yerle�mi�ti. Everett'in yorumuna
g�re,olmas� muhtemel olan her �ey b�y�k Everett kainat�n�n alt
evrenlerinden birinde oluyordu. Everett kainat�n� yer-zamanda
spagetti �ubuklar�ndan olu�mu�, her �ubu�un
"t�m evren"
diyebilece�imiz �eyde farkl� muhtemel bir tarihinin oldu�unu,
fakat asl�nda b�y�k bir koleksiyon i�inde sadece bir alt evren
olarak bulundu�unu g�z�m�z�n �n�ne getirebiliriz. �nsan
g�zlemciler bu alt evrenlerin bir�o�unda bulunurlar, fakat
kom�ular�n�n varl���n�n fark�nda de�ildirler. Everett'in
modelinde kuantum teorisi bir olay�n ger�ekle�me olas�l���n�
temsil etmez. B�t�n olaylar bu d�nyada ger�ekle�ir; hi�biri
d��ar�da kalmaz. Asl�nda kuantum teorisi g�zlemcinin kendisini
evren B' den �ok evren A' da bulmas� olas�l���n� temsil eder.
 Everett'in yorumu d�nyan�n ger�ekten
nas�l �al��t��� hakk�nda ger�ek bir resim verirse, o zaman bir
kez daha d�nyay�
"oldu�u gibi
alg�lamakta" s�radan insan
bilincinin en yetersiz ara� oldu�unu ��renmi� olaca��z.
Einstein'in �zel g�recelik teorisi d�nyay� t�m olaylar�n,
ge�mi�in, �imdinin ve gelece�in sonsuza kadar birlikte
varoldu�u de�i�imsiz b�t�n bir yer-zaman olarak a��kl�yor; bu
a��klama insanlar�n her g�n d�nyay� s�rekli olarak de�i�en
�imdiki an olarak deneyimlemesiyle uygunluk sa�lam�yor. Everett ve Einstein'�n fizik temelli d�nya g�r��leri bizim
g�nl�k deneyimimizle ters d���yor: her ikisi de ger�ek
d�nyan�n bizim duyular�m�za g�r�nenden �ok daha b�y�k oldu�unu
s�yl�yorlar.
B�t�n kuantum
ger�eklikleri i�inde hi�biri Everett'in sizin evreninizle
birlikte say�s�z evrenin var oldu�u tart��mas�ndan daha dikkat
�ekici de�ildir. Ancak, ger�e�i tek olarak ele almas�
nedeniyle ( bu modelde olas�l�ktan ger�ekli�e gizemli
g�zlemciler taraf�ndan yarat�lan ge�i�ler yoktur) Everett'in
abart�l� vizyonu baz� kuantum d���n�rler aras�nda gittik�e
pop�lerlik kazand�. Bilim kurgu yazarlar� iyi bir hikaye
yaratmak amac�yla paralel evrenleri icat ettiler. |