|
Kimse bakmad��� zaman
atomun ne yapt��� sorusunu a��klamak ve kuantum �l�me
problemini ��zmek i�in bilim d�nyas�nda en az�ndan
sekiz
farkl� kuantum ger�ekli�i resmi �ne s�r�lm��t�r.
1-
Derin ger�eklik yoktur
2- Ger�ek g�zlemle yarat�l�r
3-
B�l�nmemi� b�t�nl�k
4-
Bir �ok d�nya yorumu
5- Kuantum
mant���
6- Neo Realizm
7-
Bilin� ger�ekli�i yarat�r
8- �ift katl� d�nya
�Bir kuantum
s��ramas� s�ras�nda ger�ekten ne olur?�
Bilim d�nyas�n�n ara�t�r�p ortaya koydu�u bu sekiz ger�ekli�e
k�saca bir g�z atmak, kuantum fizi�ini anlamak konusunda bize
bilimsel bir a�� da sunacakt�r. Kuantum ger�ekli�ini g�nl�k
ya�ama indirgeyebilmek i�in bilimin verilerini temel
kaynaklar�m�z kabul ederek yola koyulmam�z, kuantum fizi�inin
felsefi yorumlar�n� yapmak a��s�ndan �ok yararl� ve g�n�m�z
anlay���na uygun olacakt�r. �nce bilimsel veri sonra
bilim felsefesi ve ard�ndan g�nl�k ya�ama indirgeme; di�er
disiplinlerle olan ba�lant�lar� ��zme ya da yap�land�rma, bir
s�ra takip etti�inde kuantum ger�ekli�ini anlama
a��s�ndan ara�t�r�c�n�n da anlay���n� kolayla�t�r diye
d���nd�k.
3-B�L�NMEM�� B�T�NL�K
 Modas� ge�mi�
Newton fizi�i d�nyay�, yer�ekimi, elektriksel ve manyetik
alanlar gibi
"yerel
g�� alanlar�" vas�tas�yla etkile�imde bulunan izole edilmi�
partik�ller koleksiyonu olarak tan�mlam��t�. Yerel alan,
arac�l��� etkile�im prensibine g�re �al���r; bir g�c�n,
�rne�in yer�ekiminin bir k�tleyi, ay� etkilemesi i�in, bu
g�c�n aradaki bo�lu�u ���k h�z�ndan daha y�ksek olmayan bir
h�zla boydan boya ge�mesi gerekir. E�er d�nya aniden bir
g�kta�� taraf�ndan yok edilirse, ay d�nyan�n yoklu�una
yakla��k 0.5 saniye sonra tepki verecektir.
Bir yerel g�c�n
z�tt�, d�nyan�n ay� aradaki bir alanla do�rudan, ani ve
arac�s�z olarak etkileyebilece�i bir etkile�im olabilir.
Galileo'dan Gell-Mann'a kadar t�m fizik�iler bu t�rden yerel
olmayan etkile�imleri ters ve bilimsel a��dan tats�z olarak
g�rm��lerdir.
Isaac Newton sa�duyulu
hi�bir filozofun birdirbir oyununa benzer bu t�r g��lerin
do�ada var olabilece�ine inanmayaca��n� s�ylemi�ti.
Ancak, kuantum olas�l�k
dalgas�n�n ki Erwin Schr�dinger'e g�re kuantum d�nyas�n�n
klasik beklentilerden en fazla farkl�la�t��� yer; en �ok g�ze
�arpan �zelliklerinden biri de, iki kuantum sistemi
etkile�imde bulundu�u zaman olas�l�k dalgalar�n�n birbirine
ge�ti�i, b�ylece atom A dalgalar�n�n atom B dalgalar�yla
kar��arak atom A' daki bir eylemin atom B' de ani ve arac�s�z
bir de�i�ikli�e neden oldu�udur, d�nyada de�ilse bile, en
az�ndan matematikte b�yle oldu�u kabul edilir ama daha sonra
ba�ka bilim adamlar� kuantum ger�ekli�inin meta yorumlar�nda
bunun da m�mk�n olabilece�ini ileri s�receklerdir.
Bu t�rden ani ve b�lgesel
olmayan etkile�imin klasik fizikte daha �nce �rne�i
g�r�lmemi�tir (klasik fizikte t�m etkile�imler do�rudan temas
veya b�lgesel alanlar arac�l���yla ortaya ��kar), fakat baz�
voodoo b�y�c�lerinin "bula��c� b�y�" inanc�na �ok benzer; bu
inan�, sa��n�z veya kesilmi� t�rna��n�z gibi bir zamanlar
par�an�z olan bir �eyin, bu par�adaki bir eylemin b�t�n�
an�nda etkileyecek �ekilde do�rudan temasta kalmas�
kavram�d�r. �rlandal� fizik�i John Stewart Bell'in yak�n
zamandaki ke�fi kuantum birle�me s�recine yeni bir ���k
tutmu�tur. Bell'in teoremi ve bunun John Clauser (California
�niversitesi) ve Alan Aspect (Paris �niversitesi) taraf�ndan
deneysel olarak do�rulanmas� b�lgesel olmayan voodoo benzeri
bu ba�lant�lar�n sadece matematikte var olmad���n�, ger�ek
d�nyadaki ger�ek etkilerde de var olmas� gerekti�ini
kan�tlamaktad�r.
 John Stewart Bell'in, iki
atom bir kez etkile�imde bulunduktan sonra ger�ekten ba�l�
kald�klar�n�, �z varl�klar�n�n belirgin olarak mahrem bir
kuantum tavr�nda birbirine dola�t���n� ke�fetmesi; kuantum
d�nyas� hakk�nda d���n�lecek en iyi yolun, etkile�imde bulunan
ayr� par�alardan olu�tu�unu tasavvur etmek de�il, aksine
"etkile�imde bulunan par�alar" resminin basit bir ortalama
olarak ortaya ��kt��� bir t�r b�l�nmemi� b�t�n�n resmi
oldu�unu d���nmek gerekti�ini �ne s�rmektedir. Kuantum
d�nyas�n�n �z�n�n b�l�nmemi� bir b�t�n oldu�u fikri, fizik�i
David Bohm taraf�ndan ortaya at�lm�� ve Bell'in ke�finden bir
s�re �nce de di�er fizik�iler kuantum b�t�nl��� konusunda daha
sa�lam temeller �zerine baz� spek�lasyonlar yapm��lard�r. |