5- KUANTUM MANTI�I
  K���k bir grup kuantum d���n�r�, atomlar�n �zelliklerine sahip olma �ekli s�radan dille ifade edilemiyorsa, bu durumda dolamba�l� kuantum d�nyas�n� ele alabilmek i�in daha uygun yeni bir dil icat etmemiz gerekti�ine inan�yorlar. Fakat gizemli kuantum ger�eklerini elde edebilmek i�in s�radan lisanda yapabilece�imiz en ufak de�i�iklik nedir? Dilimizin kelimelerini koruyup "mant���n�" de�i�tirmek nas�l olacak?
  Mant�k, bilgi da�arc���m�z�n iskeletidir. Mant�k, dilimizdeki en k�sa ve en �nemli kelimelerden baz�lar�n�n uygun �ekilde kullan�lmas�n� sa�lar. On dokuzuncu y�zy�l�n ortalar�nda �rlandal� bir ��retmen olan George Boole, "D���ncenin Kanunlar�" adl� kitab�yla, mant�kl� ifadelerin basit aritmetik kurallar�na uydu�u suni sembolik bir dil yaratt�. Boole'un mant�k kurallar�n� kodlamas� s�radan dilin mant�k iskeletini ortaya ��kard� ve matematiksel mant���n modern bilimini buldu. Boole mant��� modern �a�larda insan k�klerinde �st�nl�k sa�lad�. Art�k bu iki de�erli mant�ksal aritmetik, bilgisayarlar�n mekanik muhakemesinin temelini olu�turuyor.
  Georgia �niversitesi'ndeki David Finkelstein gibi kuantum fizik�ileri, Einstein'�n �klit geometrisine ayk�r� bir geometriyi, e�imli yer-zaman aritmeti�ini ortaya ��kararak fizikte �nemli bir problemi (yer�ekiminin do�as�yla ilgili) ��zm�� oldu�unu unutmad�lar. Bu bilim adamlar� kuantum k�rd���m�n�n de benzer �ekilde ��z�lmesinin m�mk�n olup olamayaca��n� sordular, yani, d���nce kanunlar�m�zda k�kl� bir de�i�iklik yaparak. Birisi bakana kadar pozisyonlar� karma��k olan atomlar yerine, belki de d�nya pozisyonlar� her zaman belirgin olan atomlar i�eriyor ama biz bu atom pozisyonlar� hakk�nda ancak Boole mant��� d���nda bir mant�k kullanarak, konu�abiliyoruz.
  Kuantum mant��� yakla��m� kuantum yorumlamas�n�n baz� problemlerini ��zmekte, fakat bir�ok problemi de el de�meden b�rakmaktad�r. Kuantum mant���n�n �u anda hala ilk a�amalar�nda oldu�u g�r�lmektedir: atom davran���n�n ba�tan sona haz�rlanm�� grameri yerine �ekingen bir �neri yap�lmaktad�r.
  Rockefeller �niversitesi fizik�ilerinden Heinz Pagels, e�er kuantum mant���n� d�nyan�n ger�ek mant��� olarak kabul eder ve kendimize bu yeni y�ntemle d���nmeyi ��retirsek, bu durumda kuantum mekanizmas�n�n mant�kl� gelece�ine, fakat g�nl�k d�nyan�n anlaml� olmaktan ��kaca��na i�aret ederek bu yakla��m� ele�tirmi�tir. Boole mant��� d���ndaki bu projenin en b�y�k bo�luklar�ndan biri, mant�ks�z atomlardan yap�lm�� bir d�nyan�n, bu t�r atomlar say�s� b�y�d��� zaman bizim tan�d���m�z s�radan mant�k d�nyas�na nas�l d�n��t��� problemidir.

  6- NEO REAL�ZM
  Atomlar ve di�er kuantum varl�klar�n�n g�zlense de g�zlenmese de daima kesin pozisyonlar�n�n oldu�unu d���nerek �l�me problemini ��z�me ula�t�rmak i�in yap�lan di�er bir giri�im, Frans�z fizik�i prens Louis de Broglie ve �ngiliz-Amerikan fizik�i David Bohm'un "Pilot dalgas�" yakla��m�d�r.
  Broglie-Bohm yakla��m� kuantum fizi�in temeli olarak s�radan ger�eklik kavram�n� yeniden canland�rd��� i�in bu duruma "Neo realizm" ad� verildi.
  Neo realist yakla��m�n ana sorunu s�radan partik�l davran��lar�n�n kuantum ger�eklerini a��klamaya yetecek kadar ��lg�n olmay���d�r. E�er atomlar ger�ekten s�radan partik�llerden yap�lm��sa, o zaman onlar�n kuantum ger�eklerinin talep etti�i kadar garip davranmas�n� sa�layacak bir y�ntem bulunmal�d�r. Neo realist d�zende partik�ller s�radand�r ve d�nyan�n t�m kuantum garipli�i pilot dalgas� denilen bir varl��a havale edilmi�tir. Pilot dalgas�, yer�ekimi gibi alan� i�indeki t�m partik�lleri etkileyen s�radan g�� alanlar�n�n aksine, sadece bir partik�le eder: her partik�l�n, evrendeki t�m di�er partik�llerin konumunu alg�layan sadece kendisine ait �zel bir pilot dalgas� vard�r. Pilot dalgas� �zel partik�l�n� g�� uygulayarak de�il, bir radar ���n� gibi "bilgi" sa�layarak y�nlendirir. Ayr�ca, bir partik�l�n ki�isel pilot dalgas� hesapland���nda, o partik�l�n daha basit dalga fonksiyonu anlam�nda hareketinin geleneksel kuantum a��klamas� ile kar��la�t�r�ld��� zaman son derece karma��k oldu�u g�r�l�r.
  Bu Neo-realist �nerme fizi�i, birisi bakana kadar ger�ekten orada bulunmayan partik�lleri mistik kavramlar�ndan kurtard��� i�in, her partik�l�n bo�luktaki yolculu�unu ki�isel dalgalarla y�nlendirmesi fikir olarak �ok cazip g�r�nebilir. Fakat pilot dalgas�n�n iki �zelli�i fizik�ilere itici gelmektedir ve bu d���ncenin kolayl�kla kabul edilmesini engellemi�tir.
  Pilot dalgas� sadece bir partik�l� etkiledi�i i�in prensip olarak g�zlemlenemez. Pilot dalgalar�n�n varl��� ve �ekli, her biri ilgili partik�l�n hareketini etkiledi�inden, dolayl� yol haricinde ba��ms�z olarak teyit edilemez. Buna ek olarak, bu dalgan�n partik�l�ne t�m evren hakk�nda do�ru olarak g�ncelle�tirilmi� bilgi vermesi i�in sinyalleri ���ktan daha h�zl� iletebilmesi gerekir. Bir�ok fizik�i Neo-realist yakla��m�n yarat�c�l��� ve felsefi basitli�ini takdir etmekte, fakat 1080 karma��k s�per luminal radar alanlar�n�n (evrende her partik�l i�in bir tane) d�nyaya n�fuz etti�i, bunlardan hi�birinin g�zlemlenemedi�i kavram�n� hazmedememektedir.

  Fizik�iler, prensip olarak g�zlemlenemeyen varl�klar� sevmezler: g�r�nmeyen pilot dalgalar�, onlara toplu i�ne ba��nda dans eden ayn� derecede g�r�nmez orta�a� masal perilerini hat�rlat�r. Einstein s�per luminal hareketlerin zaman makinesi yapmak i�in kullan�labilece�ini g�sterdi�i i�in fizik�iler ���ktan h�zl� hareket eden �eyler konusunda da huzursuzluk duyarlar. Neo realistler ikinci itiraz�n birinci taraf�ndan iptal edildi�ini belirlemekte gecikmezler. Pilot dalgas� g�zlemlenemezse, o zaman s�per luminal hareketleri de Einstein'�n zaman makinesinde kullan�lmak �zere mevcut olamaz.