Metafor/Kuantum Evren

WWW.ASTROSET.COM

 

B�L�M D�NYASINDA KUANTUM GER�EKL���

  Kimse bakmad��� zaman atomun ne yapt��� sorusunu a��klamak ve kuantum �l�me problemini ��zmek i�in bilim d�nyas�nda en az�ndan sekiz farkl� kuantum ger�ekli�i resmi �ne s�r�lm��t�r.
 1- Derin ger�eklik yoktur         2- Ger�ek g�zlemle yarat�l�r        3- B�l�nmemi� b�t�nl�k
 
4- Bir �ok d�nya yorumu         5- Kuantum mant���                     6- Neo Realizm
 
7- Bilin� ger�ekli�i yarat�r      
8- �ift katl� d�nya

 �Bir kuantum s��ramas� s�ras�nda ger�ekten ne olur?�
  Bilim d�nyas�n�n ara�t�r�p ortaya koydu�u bu sekiz ger�ekli�e k�saca bir g�z atmak, kuantum fizi�ini anlamak konusunda bize bilimsel bir a�� da sunacakt�r. Kuantum ger�ekli�ini g�nl�k ya�ama indirgeyebilmek i�in bilimin verilerini temel kaynaklar�m�z kabul ederek yola koyulmam�z, kuantum fizi�inin felsefi yorumlar�n� yapmak a��s�ndan �ok yararl� ve g�n�m�z anlay���na uygun olacakt�r. �nce bilimsel  veri sonra bilim felsefesi ve ard�ndan g�nl�k ya�ama indirgeme; di�er disiplinlerle olan ba�lant�lar� ��zme ya da yap�land�rma, bir s�ra takip  etti�inde kuantum ger�ekli�ini anlama a��s�ndan ara�t�r�c�n�n da anlay���n� kolayla�t�r diye d���nd�k.

 1- DER�N GER�EKL�K YOKTUR
  �lk olarak �nl� kuantum �nc�lerinden biri olan Danimarkal� fizik�i Niels Bohr taraf�ndan form�le edilen kuantum ger�ekli�i sadece olaylar�n
"ger�ek" oldu�unu savunur.
Olaylar a�a�, kaya, y�ld�zlar ve fizik�inin �l��m aletleri olan Geiger saya�lar�, balon odalar� gibi g�z�m�zle g�rd���m�z �eylerdir. Bunlar hi� ku�kusuz ger�ektir. Ancak, atomlar�n kendileri bu kadar ger�ek de�ildir. Onlar� sadece �l��mlerin sonu�lar�ndan dolayl� olarak biliyoruz.
  Fizik�iler, atom d�nyas�yla kurulan bu dolayl� ve eksik temaslara g�re atomun neye benzedi�ini resimlemek i�in t�pk� k�r bir adam�n fili tarif etmeye �al��mas� gibi �ok u�ra�m��lar ve bu g�r�nmez d�nyan�n s�radan bir resmini olu�turma giri�imlerinde ama�lar�na ula�amam��lard�r. 1920'lerin sonlar�nda Bohr atom d�nyas�n�n a�a�, kaya ve ta�lar gibi bir ger�ekli�e sahip olmad��� i�in insanlar taraf�ndan asla resimlenemeyece�ini savunmu�tur.
  Bohr'un inanc�na g�re, atomlar�n var oldu�u kesindi, fakat var olma �ekilleri, yaln�zca olaylar d�nyas�nda ya�amakla s�n�rl� olan insanlar taraf�ndan asla kavranamazd�. Ayr�ca, atomlar� resimlemekte yetersiz kalmam�z atomlar hakk�ndaki bilgimizin �ok az olmas�ndan de�il, �ok fazla olmas�ndan kaynaklanmaktad�r.
  Bohr'un meslekta�� Werner Heisenberg bu fizik�ileri, d�nyan�n d�z oldu�una inananlara g�re atom d�nyas�n�n resimlenmesi ara�t�rmas�na devam eden Einstein ve Erwin Schr�dinger'le kar��la�t�r�yor:
"Yeni deneylerin bizi uzay ve zamandaki nesnel olaylara g�t�rece�i umudu, d�nyan�n ucunun Antarktika�n�n ke�fedilmemi� b�lgelerinde ke�fedilece�i umudu kadar iyi temellenmi�tir."
Heisenberg'in s�zleri bir kehanetin �zelliklerini ta��yor. Altm�� y�l sonra, kuantum d�nyas�n� Einstein'�n tahayy�l etti�i sa�duyuyla resimleme konusunda her zamankinden daha ilerideyiz.

 2- GER�EKL�K G�ZLEMLE YARATILIR
 E�er sadece olaylar ger�ek olsayd�, bu durumda �u soruyu sormam�z gerekirdi. A�a� gibi bir olay�, g�zlenmeyen atom gibi daha az ger�ek ve g�zlenir olmayan bir kavramdan ay�ran �eyin temel do�as� nedir?
 Bir�ok fizik�iye g�re her olay�n kalbinde
"g�zlem" yatar. Kuantum kuramc�s� John Wheeler, �nl� idealist Piskopos Berkeley'in slogan� �olmak alg�lanmakt�r" �a�r��t�rarak, "Hi�bir olay g�zlenmedik�e ger�ek bir olay de�ildir" diyor.
Piskopos Berkeley, �l�ml�ler g�zlerini kapatt�klar� zaman hi� eksilmeyen dikkatiyle d�nyan�n var olmaya devam etmesini sa�layan
"son durak alg�lay�c�s�" ve bizim "Tanr�" dedi�imiz o varl�k d���nda hi�bir �eyin ger�ekten var oldu�una inanmad�.
  Wheeler ve di�er fizik�ilerin �o�u insan-d��� g�zlemleme sorusuyla ilgili olarak Berkeley kadar ileri gitmediler; insan fark�ndal��� veya ilahi fark�ndal���n g�zlem yapmak i�in gerekli oldu�una inanm�yorlar.
"G�zlemci", "kay�t yapan" herhangi biri veya herhangi bir �eydir. Onlar�n g�r���ne g�re, s�radan ger�eklik "kay�tlar" �eklinde insanlardan toplanan bilgiler, do�al d�nyaya yay�lm�� geri d�n��� olmayan de�i�iklikler ve daha az ger�ek fon maddesinden kristalize olur.
  Fizik�inin, kuantum olgusunun ger�ekli�ini olu�turma konusunda g�zlemin �nemini vurgulamas�, ormandaki g�zlenmeyen bir a�ac�n ses ��kar�p ��karmad��� konusundaki eski felsefi g�r��lere yeni bir soluk getirmi�tir. Fiziksel d�nyay� bu garip kuantum y�ntemiyle ele alman�n daha �nce g�r�lmemi� �ekilde ba�ar�l� olmas�, me�hur g�zlenmeyen a�a� konusunu felsefe s�n�flar�n�n d���na at�p, bilinen en ba�ar�l� bilimsel kuram�n merkezine oturtmu�tur. �imdi sadece saf �niversite ��rencileri de�il,  se�kin profesyonel fizik�iler de orman�n i�indeki yaln�z a�ac�n d��mesi ile �a�k�nl��a u�ramaktad�r.
  Kuantum ger�ekli�i 1 ve 2 birlikte, Niels Bohr'un do�du�u yerin ad�yla, kuantum teorisinin
�Kopenhag Yorumu� olarak an�lmaktad�r. Ama bu yorum, makroskopik nesnelerin ger�ek varl���n� zaten olmas� gerekiyormu� gibi kabul edip, atom d�nyas� ve onun �l�me aletleriyle olan detayl� etkile�iminin felsefi ara�t�rmas�n� d��ar�da b�rakarak kuantum ger�ekli�i sorusunu ��z�me ula�t�ramaz.

 
 

Astroset 2004-2010